USTRÓJ KOMUN MIEJSKICH
transport międzynarodowy Na pozostałym obszarze północnych i środkowych Włoch dominowały komuny miejskie. Ich ustrój uległ charakterystycznym zmianom już na przełomie XII i XIII w., kiedy to miasta wstrząsane waśniami wewnętrznymi, idąc za przykładem cesarskim, zaczęły przekazywać władzę naczelną gminy w ręce obieranego podesty. Przy całej bowiem wrogości, jaką mieszczanie żywili do tego urzędnika cesarskiego, nie można było zaprzeczyć, że gminy, pozostające pod rządami podestów, lepiej były administrowane i w mniejszym stopniu odczuwały walkę stronnictw. Rywalizacja partii politycznych była prawdziwą zmorą życia ówczesnych komun. Powstawanie stronnictw było uwarunkowane zarówno przeciwieństwami społecznymi, jak wpływami dwóch zwalczających się potęg ówczesnego świata — Cesarstwa i Papiestwa. Tym też można sobie tłumaczyć, że wraz ze szlachtą występował wspólnie patrycjat, z mieszczaństwem zaś łączyły się pewne elementy szlacheckie. Antagonizmy osobiste potęgowały stan fermentu i sprawiały, że zamieszkujące miasto rody szlacheckie wznosiły w obrębie murów miejskich ufortyfikowane domostwa zaopatrzone w obronne wieże. Nadawały one panoramie miast włoskich specyficzny charakter, a o ich mnogości wrocław nocą
